Ману андешаҳоям

Вазъи нақлиёти пойтахт дар ин чанд рўзи охир, ки донишҷўён ба мактабҳо баргаштанд, хеле бад шудааст. Дирўз ба Тангеме нишастам. Баъди фурсате ронанда сари мошинро ба қафо тоб дод ва аз байни кўчаву паскўчаҳо гузашта, ба қавли худаш «коркунони литсензияро гўл зад». Баъди поён шудан аз мошин ба хотирам як навиштаам омад, ки тахминан 4 моҳ пештар иншо ва дар «Боргоҳи сухан» нашр шуда буд. Зарур донистам, ки онро пешниҳоди шумо хонандагон гардонам. Агар писанд омад, хушам.

Маро, ки хурдтарку дўстдоштаниам, мисли худам хурдтаракон, вале на онқадар дўстдоштаниҳо, фикр карда бароварданд. Намедонам, барои кӣ, аммо медонам, ки барои сарсониву саргардониҳои худам. Рўзе, ки маро дар хўлаи оҳангудозӣ мепухтанду дар зери сўҳон нарму суфтаам мекардаанд, намедонистам, ки ин қадар тақдири бад насибам мешавад. Чашм кушода аввалин касеро, ки дидам бо чашмони тангу нимроғ ба сўям механдид, шояд дар фикри он буд, ки тақдири маро ба дасти касе дода, ҳаёнаш пур мешавад. Ман аз вай ҳеҷ гумони баде надоштам. Ўро хўҷаини худ меҳисобидам, ҳамин ки по ба сари газам фишурд, фиғонам ба осмон расид. Як мушт ба зангўлаи чамбаракам заду нафаси хушнудона кашида, дари бедастаамро ба рўям шапид. Маро дар як саф бо дигар хоҳаронам, ки Чанху ва Хайфа ном доштанд, гузошту қафоямро бо кафи равғаниаш дастмол кард. Ба баданам рашъа давид. Дилам аз хўҷаин дур рафт…

Шубҳаам беҳуда набудааст. Андаке пас маро бо дигар хоҳаронам ба хориҷа фурўхтанд. Чанд роҳи дарози нишебу фарозро гоҳ савовару гоҳ пиёда паси сар карда, оқибат ба шаҳре расидем, ки одамонаш аз диданамон хушнудӣ карда, каф ба каф мезаданду «Тангем» мегуфтанд. Аз лафзашон ба ҷуз «Тангем»-у «китай» дигар чизе ошно набуд. Аз хўҷаин ба симову ҷуссаву рафтору гуфтор ба куллӣ фарқ мекарданд, аммо онҳо низ ба сари газам сахт по мефишурданду ба сари зунгўлаам вақту новақт мушт мекўфтанду завқ мекарданд. Тақдири бад ҳамин будааст, меандешидам ба худ. Намедонистам, ки дар пеш чӣ рўзҳои сиёҳу гурезогурезу лаънатшунавиҳо маро интизоранд.

Бегоҳии ҳамон рўз маро ба ҷое бурданд, ки садҳо мисли ман аз ҷинсҳои гуногун аз ҳар мамлакат, бо низом набошад ҳам, саф кашида буданд. Саг соҳибашро намеёбад, куҷо бошад ин ҷо? На дар дораду на дарвоза, лекин шамолпаноҳ. Аз як кўчаи калон ба ин ҷо сарамро тоб доданд ва баъди нишебиеро фуроварда, дар қатори хоҳаронам, ки шояд чанд рўз пеш аз ман «асир» афтода буданд, ҷойгир карданд. Шабро дар ҳамон ҷо бо яке аз ин хўҷаинҳои нав рўз кардам. Вай нисфишаб хеста моторамро ба кор даровард. Ба худ гуфтам, корро бало зад, дар ин нисфишаб ба куҷо мерафта бошад? Дузд-пузд набошад? Гумонам хато баромад. Маълум шуд, ки вай хунук хўрдаасту бо ин роҳ тани ларзонашро гарм кардан хостааст. Акнун ғанаб карданӣ будам, ки дарамро кўфтанд. Атроф равшан мешуд, субҳ дамидааст! Чанд касе дар гирду атрофам гашту гузор карданд, гўё маро хариданӣ бошанд. Чанд ҳарфе радду бадал карданду ба ламс карданӣ ҳамсоя пардохтанд. Боз дигарон омаданду рафтанд, омаданду диданду рафтанд. Ду нафари дигар хўҷаинро ба дарун хонданду ба дасташ як коғаз бо акси Франклинро доданд. Маро аз ҳамон роҳе, ки даромада будам, аз ин маҳшаргоҳи бесоҳиб бароварданду ба ҷое бурданд, ки кўдакон қивучивкунон пешвозам гирифтанд. «Арўс набошам, артист набошам, масхарабоз ҳам нестам, инҳо чаро ин қадар мухлисӣ мекунанд», – меандешидам ба худ. Баъдтар фаҳмидам, ки ман на танҳо арўсу артисту масхарабозам, балки падару модару шавҳару ҳатто маъшуқаашон низ будаам!

Рўзи дигар ба сари чамбаракам як бачаи фисини ношуди ҳанўз «р»-ро «й» талаффуз мекарда, нишасту муйватйо тоб дод. Оҳ, хўҷаини чирки пули муфт пеши чашматро гирифта, маро ба дасти чӣ касе додӣ?! Чӣ гуноҳе доштам, ки куни ин бачаи ношудро дар болои курсии хурдакакам бояд таҳаммул кунам? Боз вақти ҳаракат дар ҳавои мусиқие, ки тамоми аъзои баданамро ба ларза меорад, қафояшро бардошта мезанад, ин сўву он сў алвонҷ мехурад. Гоҳҳо чамбаракро сар медиҳад, қариб роҳамро гум мекунам, аммо бо шаст ду поро ба сарам мекўбаду аз ҳаракат бозмедорад. Сарашро аз тирезаам бароварда аз паси ягона троллейбуси шаҳр, ки тухми анқо шудааст, пешро диданӣ мешавад. Не, нашуд, боз мушт ба сари чамбаракам мезанаду фисашро бо остинаш пок карда, бо лафзи худаш ким-чиҳо мегўяд. Аз афташ асабӣ шудааст. Тавба, кўдаки дина аз гаҳвора хеста, аллакай аз асабоният азоб мекашад. Ба сараш кадом фикре меояду дар пешониам навиштаеро насб мекунад ва барои он, ки коғазаш ба пушт наафтад, чўберо ба пушти шишаи тирезаи пешам мехалад. Оҳ, чӣ қадар дарднок! «Мефурўшам» навишта шуда бошад?», – меандешам ба худ. Наход боз маро фурўшанд? Не. Дар назди роҳи зеризаминӣ, ки аслан дар ин ҷо истодани ман аз рўи одоб нест, моторро хомўш карду бо овози баланд ҷониби роҳгузарон нидо сар дод. Ду духтари миёнақад аз дари кушодаи қафо савор шуданду курсии охирро банд карданд. Як марди тануманд ба паҳлўи бачаи фисин нишаст. «Эҳ, амакӣ, аъзои баданамро қирсос занондӣ, намешуд, ки ту ҳам дар қафо менишастӣ. Охир ту зеби бо ин ношуд дар як курсӣ нишастанро надорӣ, ҷойи ту паҳлўи духтаракон», – гуфтанӣ будам, аммо худатон медонед-ку, забони маро намефаҳманд, аз ин рў оҳе кашидаму ба тақдир тан додам. Як зан бо ду кўдакаш ҳам нишаст, мўйсафеде борхалтаашро дар оғўш кашида дар паҳлўи духтарон ҷой гирифт. 7 нафар. Ҳарчанд аз вазни амакӣ як тарафам майл ба сўи замин дошт, аммо шукр карда, бо фармони бачаи ношуд ба роҳ баромадам. Нав суръатамро баланд карданӣ будам, ки ба сарам по кўфт. Э, не, чароғаки роҳ сурх нашуда буд, балки ин фисин боз касеро савор карданист. «Аз меъёр зиёд шуд-ку», – гуфтанӣ будам, ки гарданаки мисли гардани ўрдак борикашро ба қафо ёзонда ба занак чизе гуфт. Мазмун гуфт, ки ба ин марди саросема ҷо диҳед, чун зан кўдакашро ба оғўшаш гирифту курсии пеши дарро озод кард. Мардаки нав саворшуда дастаамро наёфт, ки бо ханҷолаш аз сутуни паҳлўи тиреза кашида, дарро баст. Пай бурдам, ки маро чун мусофирбар дар ин шаҳре, ки одамонаш доимо ба куҷое шитоб доранд, истифода бурданӣ ҳастанд.

Сар шуд даводаву гурезогурезу борик шуда аз байни дигар мошинҳо гузаштан. Фисин гоҳ маро ба хати сеюми ҳаракат мегузаронду баъди андаке якбора ҷилавамро ба канори роҳ мекашид. Боре чобукӣ карда маро ба пиёдагузар ҳам баровард, ки қариб буд ба даруни ҷўйбор афтам. Ҳеҷ вақт то сабз шудани чароғаки роҳ мунтазир намешуд. Аз ҷои ист ба гуфти худаш «кокс» (ин термину дигар лафзи ўро баъдтар ман аз худ кардам) медод. Хати ҳаракат муайян набуд, гоҳо аз як канори шаҳр ба дигараш мерафтаму гоҳи дигар дар нимароҳ мусофиронро фуроварда боз ба қафо бармегаштам. Дар дохили ман чӣ ҳодисаҳое рўй намедод. Аз ҳама аҷибаш вақте мусофири аз қафо дар пушти ронанда нишаста фуромаданӣ мешуд, рух медод. Каси дар паҳлўи вай нишастаро ман аз худам ҳам бе тақдитар медонистам. Боз агар он мусофири мефуромада тануманд бошад-ку, саҳнаи аҷибе мешавад. Рўзҳои аввал бачаи ношуд дари қафои худашро иҷозати кушодан медод. Баъд ба гумонам ҳамонҳое, ки дар роҳ асочаҳои ало дар даст ва ҳушток дар даҳон доранд, гўштобаш доданд, ки дастаамро канда танамро нозебо кард. Аз ҳамин дарроҳмеистодаҳо ҳам дилам мондаст. Як бор намегўянд, ки бачаи ношуд, туро кӣ иҷозат дод, ки ба сари чамбараки ин гулбадан нишинӣ. Не, чизе раду бадал мекунанду аҷиб, ки вақти ҷудо шудан ба ҳамдигар даст дода салом медиҳанд.

Гурезогурез ҳақиқӣ баъди чанд моҳ сар шуд. Акнун ба касе вақти хайрухуш ҳам даст дода салом намекард бача, балки чун онҳоро медид, навиштаро аз пешониам меканду роҳро чапғалат мегирифт. Маълум шуд, ки «сайёҳати» моро дар кўчаҳои марказии ин шаҳр, ки Худоро шукр он қадар арзу тўли калон надорад, манъ кардаанд. Охир сафи мо зиёд шуда буд, ба дигар мошинҳо имкони озодона ҳаракат карданро намедодем. Гуреза шудам. Дар куҷоҳое набудам, аммо ҳеҷ кас ба мо паногоҳи сиёсӣ надод. Тамоми кўчаҳои шаҳрро гаштам. Роҳҳояш ноҳамвор ки буд, аъзои баданам ба дард омад, ба ҳолам нигоҳ кардан намешуд.

Ҳамин тавр рўз мегузарондем. Дигар ба кўчаҳои марказӣ намерафтем, аз ин рў гурезогурез кам буд. Акнун баъзан дар навбат ҳам меистодем. Нозирон ҳам дигар кам аз пеши ҳаракатамон баромада моро ба канор мекашиданду бо бачаҳак салом мекарданд. Лекин як саҳар чанд нафар пеши роҳамро гирифтанду бачаи фисинро бо худ бурданд ва мусофиронро маҳтал карданд. Як нафар мусофири воқиф гуфт, ки бачаи беақл тасмаи муҳофизро набастааст, акнун бояд ҷарима супорад. Намедонистам аз шунидани ин хабар хандам, ё гирям. Охир, тасмаи муҳофиз аллакай нақши такягоҳро иҷро мекард. Пуштаки курсии ронанда аз бардорузану кашокаш шалақ шуда, чун пири афтода ба пушт зада буд, аз ин рў бача ихтироъкорӣ карда, бо тасма онро баста монда буд. Ин сабаб шуду ношуд як рўзи дигар маро ба пеши усто бурд. Ҳай, устои боҳунар будаст. Чўбу оҳану симу банд карда курсиро соз карду тасмаро аз ин вазифаи пурмасъулият озод сохт. Як ҳафта ҳам давом накард, тасмабандии бача.

Эҳ, аз кадом як ранҷу азоб гўям?! Гурусна намонам ҳам, маҷбўрам, ки ҳар чизе бача ба «ҷиғилдонам» резад, хоҳ 92, хоҳ 76, чашм пўшида, фурў барам. Равғанамро охирон бор кай иваз карда буд, дар ёд надорам. Рўзҳои аввал зуд-зуд шуста тозаам мекард, баъд ин кор аз ёдаш баромад. Як рўз як бачаи мисли худаш ношуд, сарашро бароварда аз тиреза нос туф кард, ки чакраҳояш як ҳафта дар танам доғ гузошт. Ҳамсафонам зуд-зуд ба садама дучор мешуданд, Худо мегуфтам, ки чунин рўзи бадро нишон надиҳад, аммо боз меандешидам, ки шояд бо ҳамин баҳона аз ин дардисар халос шавам.

Як бегоҳии зимистон бача сахт газро фишурд, хост аз ҳамсоли дигараш, ки дар сари фармони хоҳарам Чанху буд, пеш гузарад. Дар гардиш аз ўҳдаи идора карданам набаромад. Ман ҳам ҳарчанд хостам худро ба даст гирам, аммо бача аз осемасарӣ поро аз сари газ намегирифт. Рост ба паҳлўи боркаши тарафи муқобил рафтам. Хайрият вай мардаки соҳиби боркаш таҷрибадор будааст, вагарна аз ман оҳанпора мемонду аз бачаву мусофирон ёди хайр. Андаке паҳлўи тарафи ронандаро харошида гузашт. Бачаи ношуд, ба ҷойи он, ки аз ронандаи боркаш маъзарат хоҳаду ба зинда монадаш шукр кунад, фиғон бардошта, чанд ҳақорати дастибиринҷӣ ба кузови боркаш бор кард. Маро бурду як рангро ба паҳлўям «фисс» карду боз зин зада савор шуд.

Ин рўзҳо ҳам рўзи хуш надорам. Мегўяд, маро як илоҷ карда бояд дафъ кунад. Акнун бекора шудем? То дирўз ба ман зор будӣ, ҳоло мехоҳӣ чун хари пиру нотавон аз дар берун кунӣ? Кош ҳамин тавр мекард, дар ягон кунҷ занг зада, рўзҳои боқимондаи умрамро чун катаки мурғ мегузарондам, аммо ин ношуд маро фурўхтанист. Охир, дигар дар кўчаҳои ин шаҳр ҳаракати моро манъ карданд. Мо ба талаботи мусофирбарӣ ҷавобгў набудаем. Бояд ба беруни шаҳр мебаромадаем. Беруни шаҳраш куҷо бошад? Мабодо тарафи Варзоб не? О, он ҷо бепул рафтан намешавад-ку! Роҳро ҳамқишлоқиҳои хўҷаини аввалаам мумфарш карданду аз мамлакати он сў мутахассисон омада, низом ҷорӣ карданд, ки бояд пул дода аз ғавчўб гузашт. Ин хабарро радиои худам хабар дод. Бача радиоро баланд кард, аммо чизе нафаҳмид, ки аз мусофири паҳлўяш мўҳтавои хабар пурсид. Чун фаҳмид, ба ҳафт пушти киҳое ҳақорат нафиристод. Гўшҳоям қуфл заданд. То ҳол дашномҳояш дар гўшам садо медиҳанд. Агар маро мегуфт, ман фиси дамамро сар медодаму дигар як қадам ҳам намемондам, аммо ин одамон худро ба нофаҳмӣ мезананд.

Ҳамин хел умру рўз газаронида гаштам, намедонам ояндаам чӣ мешавад, чӣ маро интизор аст. Агар хулоса карда ба ҷониби деҳа ронадам, як бало карда аз ягон баландӣ худро ба зер меафканам, то ҳолу аҳволи ин мардумро дигар набинаму насўзам.

Ман математик нестам!

Гумон мекунам, ки вақти ҷамъбасти пурсиш фаро расидааст. Пурсиши ман аз саволи арифметикии «Ду ҷамъи ду тақсими ду чанд мешавад?» иборат буд, ки ба он 15 нафар ҷавоб гуфтанд. Аз инҳо 4 нафар ҷавоби дуруст доданд ва ман ҳамаи онҳоеро, ки ҷавоби 3 додаанд, табрик мегўям, зеро ин ҳалли дурусти ин мисоли арифметикӣ аст. Ба онҳое, ки (8 нафар) ҷавоби 2 додаанд, ҳамдардӣ мекунам, зеро ҷавобашон ғалат аст. Ду нафаре, ки гуфтаанд «чанд даркор?» низ қариб ҷавоби дуруст додаанд, аммо ҳолатҳое ҳаст, ки бояд ба савол аниқ ҷавоб дод, вагарна аз имтиҳон нагузаштан мумкин, ки оқибати хуб надорад. 1 нафар бо чӣ сабаҳое ҷавоби онро 1 гуфтааст, ки тамоман хатост. Шояд вай мисли ман дар дарси математика хоб мекардааст…

Акнун бубинем, ки барои чӣ ҷавоби ин савол 3 мешудааст. Аввал ба интонатсия диққат диҳед. Ду ҷамъи дутақсими ду, яъне, ду ҷамъи як аст, зеро дутақсими ду як мешавад. Пас, ду ҷамъи дутақсими ду се хоҳад шуд. Ба ёд оред, ки дар арифметика роҳи ҳалли мисол ҳаст ва чун қоида аввал амали зарбу тақсим, сипас ҷамъу тарҳ иҷро карда мешаванд. Дар мисоли мо мо бояд аввал дуро ба ду тақсим кунем, баъд ба ду ҷамъ кунем. Яъне, 2+(2:2)=2+1=3.

Ба ҳама бурдборӣ мехоҳам ва даъват мекунам, ки дар пурсиши навбатӣ фаъолона иштирок намуда, ҷавоби дуруст ва сазовор диҳанд. Барори кор!

Дар роҳ ба сўи Панҷрўд (аз чап ба рост: Ҳушанг, Абдувоҳид, ман ва Субҳон)

Имсол фурсат даст дод, ки ман аз зодгоҳам деҳаи овозадори Панҷрўд дидан кунам. Дар ин сафар бо аҳли оилаам маро ҳамчунин дўстонам Абдувоҳиди Зевар (муҳаррири маҷаллаи “Чашма”, аз Панҷрўд) бо фарзандашон Ҳушанг ва Субҳон Ҷалилов (муҳаррири барномаи «Субҳи Ватан»-и радиои Ватан (106 FM) ҳамроҳӣ карданд. Аксҳои зебо аз ин сафар дар бахши «Аксҳо» ҷой дода шудаанд. Тафсилоти сафарро баъдтар нашр хоҳам кард. Худо нигаҳбони Шумо!

Бо оғози Мусобиқоти ҷаҳонии футбол дар Африқои Ҷанубӣ дар тамоми дунё ид сар шуд, аммо шояд барои мо ин ид як пули пучак ҳам арзиш надошта бошад, зеро мо наметавонем аз футбол ифтихори миллӣ дуруст кунему онро чун ид қабул намоем.
Вақте шаҳомати консерт ва кушодашавии Мусобиқоти Ҷаҳон-2010 оид ба футболро тариқи телевизиор (моҳвора) дар Йоханнесбург дидам, пай бурдам, ки чӣ тавр як халқи дуртарин гўшаи дунё барои сарзаминаш, барои ватанаш, барои халқаш, барои маданияташ ва дар охир барои ранги пўсташ ифтихор мекунад.
Ифтихор мекунад, ки бо вуҷуди бенавоиаш метавонад чунин маъракаи муҳимро қабул кунад, аз 32 давлати дунё ҳазорҳо нафарро ба оғўши худ гирад.
Вақте аз Нелсон Монделла мегуфтанд, дар симои ҳар нафари ин сиёҳпўст ман барандаи ҷоизаи Нобелро медидам. Медидам, ки чӣ тавр ҳамаи онҳо бо Монделла як тану як ҷон ҳастанд, зеро вай рамзи озодӣ ва адолат дар ин кишвар шудааст. Аввалин президенти сиёҳпўст дар Африқои Ҷанубӣ аст ва маҳз вай буд, ки дар соли 1995 мусобиқоти ҷаҳонии регбиро мамлакаташ қабул карда, Африқои Ҷанубиро қаҳрамони ин бозиҳо гардонд. Аз ифтихори онҳо ман ифтихори доштаамро аз ҳаммилатонам ночизу хандадор донистам.
Вақте «Як гол барои саводноккунӣ» дар ин қитъа бо дастгирии FIFA тарҳрезӣ ва амалӣ карда шуду ҳар африқоии гурусна, тани урён, китоб дар бағал мехоҳад ҳарф омўзад, аз 11-солагиву 12-солагии таълим дар мактабҳои худамон ёдам омад. Мактабҳоямонро 12-сола карданӣ ҳастем, аммо як дарси хубе аз футбол чӣ, аз варзиш надорем. Ҳеч ҳамватани мо имкон надорад, ки як голе ба дарвозаи ин африқоиҳои гуруснаи бесавод занад. Задан натавонистан он тараф истад, лоиқи он нестем, ки дар рў ба рўи онҳо ба майдон бароем, зеро то ҳол мо бузургии футболро дарк накардаем, намедонем, ки он бозии рақами яки дунё шудааст.
Ҳамон рўз африқоиҳо дар майдони худ дастаи Мексикаро қабул карданд ва голи аввалини ин мусобиқаро ҳам заданд. Ба назар чунин мерасид, ки онҳо ба майдон баромада, ба меҳмонон нишон доданӣ буданд, ки сазовори қабули ин мусобиқа ва ширкат дар ин бозиҳо ҳастанд.
Ман боварӣ надорам, ки ин мамлакати африқоӣ дар мусобиқа ғолиб меояд, аммо ман барои истодагарӣ, шукўҳмандӣ ва ғайрати ин футболбозон мухлисӣ хоҳам кард. Барои халқе, ки новобаста аз ҳама чиз метавонад, дар майдони сабз пойлуч ҳам бозӣ кунад, танҳо ба хотири он, ки аз ҳаммилати Нелсон Монделла буданашро исбот намояд.
Аммо наметавонам ин ифтихорро ба пуррагӣ бинам, зеро телевизорам ин идро ба тарзе пешкаш мекунад, ки чеҳраи ин мардуми хушбахти имкони аз наздик  тамошо кардани футболро дошта, дар пасманзари рекламаи кадом як нўшокии фантастикии Beg Biear ноаён мешавад. Ҳамватанони ман на аз Монделла хабар доранду на ифтихор аз озодӣ доранду на футболро дуруст мефаҳманд, вагарна масъулини телевизионашон дар дақиқаи 71-уми ҳар вохўрӣ, ки мустақиман пахш мешавад, реклама ва барномаи ахбори кўҳнаро ҷо намекарданд. Ё ин телевизион моли хусусии ширкатҳои рекламадиҳанда аст, ё масъулин бо ин корашон мехоҳанд, ки аз «боло» гап нашунаванд. Бехабар аз он, ки ба ғазаби «боло»-иҳову нафрати «поёниҳо» гирифтор шуданашон аз имкон дур нест.

Мо ба ғайр аз гуфтан, дигар ҳеч коре кардан наметавонем
Ҳама ба мо пушт гардонданд, зеро мо ҳеҷ коре аз дастамон намеояд. Дар рўзҳои сахти сахте, ки ҳеч чиз аз дастамон наомад, фаҳмидем, ки ҳеҷ коре кардан наметавонем, ба ҷуз аз бечоранолӣ. Мегўед, ки ман хато мегўям? Маро ба нотавонии худам мутаҳҳам мекунед? Ба ин айби мондаи шумо розиам, аммо шумо гўед, ки кӣ метавонад дар ҳамин шабу рўз барои миллат, ватан, халқ коре кунад? Чӣ кор?
«Роғун»-ро баҳона карда, роҳи оҳанро бастанд? Бастанд! Ҳоло, ки бо пофишории онҳо тасмим гирифта шуд, дар сохтмони ин нерўгоҳ (иншооте, ки ба ҷуз аз мо ба касе дигар таллуқ доштан наметавонад) ташхис гузаронида шавад, роҳ барои вагонҳои «зиндонӣ» боз нашуд. Касе аз дасташ коре омад? Рафтанд, нишастанд, гуфтанд (ягона коре аз дастамон меояд) ду даст дар бинӣ омаданд. Магар ҳамин тавр нест?
Ду рўз пас аз офат чанд вагони бори худи моро иҷзоат доданд, ки ба манзил расад, мо дар посух ба ғайр аз «раҳмат, ҷаноби олӣ» гуфтан, дигар коре кардан натавонистем. Ин навбат ҳақиқатро ҳатто барои худамон гуфтан натавонистем. Натавонистем гўем, ки бояд ин вагонҳову дигар борҳо ҳам бояд саривақт ба манзил расанд, зеро ҳамсоякишвар бо мо дар ин бора шартнома дорад. Танҳо гуфтан тавонистем, ки роҳбари онҳо хайрхоҳ аст, дар баробари кулфати мо бетараф нест. Аммо натавонистем гўем, ки баъди чанде агар вагонҳои дигар ба манзил нарасанд офати дигар – қиммативу қаҳтӣ, ки аз ҳар офати дигар камие надоранд, ба сари мо ҷабр хоҳанд кард.
Мо фақат метавонем гўем, ки нархи сўзишворӣ дар Душанбе боло рафт. Шояд гўед, ки ҳамин як кор аз дастамон омад, ки нархи сўзишвориро баланд кардем? Ҳамин тавр не? Не, мо на танҳо нархи сўзишворӣ, балки нархи обу ҳавои худамонро наметавонем як танга бо ихтиёри худ болову поён кунем! Барои ин ҳастанд касоне, ки ба ҷои мо «ғамхорӣ» карда, нархнома тартиб медиҳанд. Чунки мо иқтисод чӣ, арифметикаро ҳам наметавонем. Ду ҷамъи дуи дигарон маъмулан панҷ (баъзан чор) шавад, аз мо як, баъзан нол мешавад.
Як нотавонии дигарон дар марз, лекин ҳеҷ нест, ки ба дигарон сироят кунад. Дар марзҳои Тоҷикистон баъди минакорӣ боз арбадаҷўӣ ҳам карданд. Касе, ба ҷуз аз он, ки ба худи мо хабар диҳад, чизе дигар гуфту кард? Накард! Кай? Дар куҷо? Марҳамат, канали телевизиони хориҷии К+ (мо худамон худамонро хабардор кардан наметавонем) иттилоъ дод, ки дар марзи Зафаробод бо Ўзбекистон ду нафар шаҳрванди Тоҷикистонро сарҳадчиёни ўзбек аз хоки кишвари мо даст баста, аз гиребонашон кашон-кашон бурданд. Ба ҷуз аз он, ки ҳамсари ин асир бо нола имдод мехосту бародараш шарҳи ҳол мегуфт, дигар вокунише нашуду нест! Чунки касе чизе кардан наметавонад! Даъвогаре надорем. Мабодо нафареро ба даъво фиристем, худ бо чанд даъвои дигар пас меояд ва Худо медонад, ки баъди омаданаш ў аз мо ҳаст, ё не. Зеро мо наметавонем, ки худиро аз бегона фарқ кунем!
Бемории нобудаеро ба сари мо оварданд, қабулаш кардем, чунки мо наметавонем рад кунем, иммунитет надорем! Наметавонем донем, ки чӣ беморист, ё наметавонанд ба мо фаҳмонанд, ки ин чӣ мариз аст, ки маҳз ба сари мо омадааст. Ҳоло наметавонем кафолат диҳем, ки ин беморӣ то кай дар ҳавои мо мегардаду боз ҷони чанд нафарро се рўз (мегўянд дарозои ин беморӣ ҳамин мўҳлат аст) ранҷ медиҳаду қабз мекунад.
Жириновский пешниҳод кард, ки Тоҷикистонро ба Расия ҳамроҳ карда шавад, ё умуман муносибат бо Душанбе қатъ гардад. Натавонистем дар баробари як аҳмақ сукут кунем. Ягона кори аз дастамон меомадаро кардем. Хеле навиштему гуфтем. Моро на таклифи ҳамроҳ шудан кайфар кард, балки пешниҳоди қатъ кардани муносибат нотавон кард. Тарсидем, ки бе Расия мемурем. Натавонистем хўи бардагиро аз худ дур кунем…
Инак, сарҳади бе ин ҳам дарбастаро расман ба рўямон бастанд. Рў ба раҳми Худо мешинем. Ин кор аз дастамон меояд! Ана боз як коре, ки метавонем кунем, аммо ин кор нест, ин беамалист. Фардо Қирғизистони ошўбдида ҳам марзашро мебандад. Ҳамон Қирғизистоне, ки барои бастани сарҳадаш аз ҷониби Қазоқистон чанд муддат маҷрои обро ба Ҷамбул баст ва қазоқҳо маҷбўр шуданд, ки сарҳадашонро дубора кушоянд. Аммо мо наметавонем обро бандем. Аз дастамон намеояд. Не, мо бисёр ҳам мехоҳем, аммо наметавонем, зеро ҷойе надорем, ки обро нигоҳ дорем, ё сўе надорем, ки маҷрояшро ба он тараф гардонем. Дурустараш, наметавонем, ки ҷойе ё сўе дошта бошем.
Наметавонем фаҳмем, ки чаро ҳамаи ин маҳз ба сари мо, ки наметавонем «Роғун»-ро созем, наметавонем вагонҳоямон аз банд раҳо кунем, наметавонем мардумамон аз офат наҷот диҳем, наметавонем аз фақр бароем, хулас, наметавонем, ки касеро озор диҳем, омадааст. Наметавонем, ки ҳайрон нашавем…
…Ва ҳоло боз шоҳиди чандин нотавониамон хоҳем шуд, ҳамон ҳам агар дар баробари талош барои ҳаёт натавонем нест шавем. Дар акси ҳол наметавонем бинем, ки боз то чӣ ҳад наметавонем коре кунем.

Мехоҳам як сели азими дигар ояд, селе ояд, ки доно бошаду оқил, то бешарафию беномусии мардуми моро шўяду барад

Арафаи Иди Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватаниро аҳолии Тоҷикистон то дер боз фаромўш нахоҳанд кард, балки шояд ин рўзҳо дар таърихи кишвари мо чун рўзҳои мудҳиши пурмотам сабт гарданд.

Дигаронро намедонам, аммо ман ин дарду ғами мардуми Кўлобро хуб ҳис карда метавонам, зеро борҳо ба сари ману аҳли зодгоҳам чунин мусибат омадааст. Хонаҳои моро чанд маротиба сел бурд, маротибаи охир батамом рўфту сангзор кард. Ман аз Панҷрўд сухан мегўям, ки то имрўз даҳҳо нафар аз ҳамдеҳагонам ба ман занг задаву хоҳиш карданд, ки ҳамдардиашонро тавассути рўзнома ба мардуми шарифи Кўлоб расонам.

Вақте дар назди чашмонат сели азим хонаву даратро мебараду коре кардан наметавонӣ рўзи сахте аст, аммо аз ин бадтар рўзи сиёҳ ин аст, ки вақте дасти ба сўят дарозкардаи фарзандатро дар даруни лой гирифтан наметавонӣ.

Шаби 7 ба 8-уми май, соати 2, мардуми дар хоби нози Кўлоб ва як қатор ноҳияи атрофи онро сел шояд бедор накарда, ба коми худ кашид. Ин шаби сияҳрўз чандин нафар аз кўдакони ин минтақа, ки то ҳол шумораи аниқашон муайян нашудааст, бо умед сар ба болин ниҳода буданд, то фардо гузаштани паради ҳарбиро тавассути телевизиор бинанд. Онҳо то ҳол хобанд, намедонанд, ки паради ҳарбӣ ҳам гузашту вагонҳои орд ҳам ба Кўлоб омад. Аммо онҳо агар медиданд, ки чӣ тавр омадани вагонҳоро дар марказ хуш қабул мекунанд, шояд ҳеҷ гоҳ намемурданд, то миллаташон чунин нангро ба худ раво намедид. Гап дар сари он, ки Ўзбекистон баъд аз се моҳи боздошти қаторҳои молу колои Тоҷикистон баъзе аз вагонҳои ҳомили ордро ба самти вилояти Хатлон иҷозаи убур додааст. Ин амали ҷониби Ўзбекистон албатта, боиси таҳсин аст, аммо на ба ин дараҷае, ки расонаҳои давлатии мо карданд. Ҳарчанд ин рўзҳои сиёҳ ба ҳеҷ қиссае рост намеоянд, аммо ин вагонбиёӣ ба хотири афсурдаи ман қиссаи «Бузаки ҷингилапо»-ро овард. Ҳамон саҳнаеро, ки гург ба назди усто барои ҳаққи хизматаш каллаву почаи гўсолаи худи усторо дастовез мебарад. Вагонҳои худамонро барои ба манзил расидан иҷозат доданд, яъне мебояст, барои дастрас кардани моли худамон ин миқдор қурбонӣ медодем?

Аз сўи дигар ҳамин гургошноии ҳамсояҳо аз сад ҳамватани беору беномусу бехудои мо беҳтару хубтару писандитар аст. Худо ба Ислом Абдуғаниевич шифои комил диҳед, ҳар дарду ранҷе дорад, ба зудӣ бартараф шавад. Маълум, ки дард мекашад, вагарна дар сад моҳи дигар ҳам Худо медонад як вагон аз ғавчўбаш мегузашт, ё не. Ба Русия барои иштирок дар Иди Ғалаба нарафт, ин аз он нест, ки дар сари роҳи оҳан нишастаасту худаш вагонҳоро ба Хатлон мефиристад, балки шояд нотоб асту беҳол. Ҳар чӣ ҳаст, мардак одамгарӣ кард, метавонист дар консертҳои ташкилкардаи духтараш роҳат кунад, ё футболи Ривалдоро дар «Бунёдкор» каҷпаҳлў зада тамошо кунад. Аммо ин тавр накард. Дар шараёни вай дар муқоиса бо баъзе аз чиновникҳои мо хуни одамӣ ҷорӣ аст. Агар вай фаҳмад, ки ин беномускони мо барои чанд вагони дигар аз баҳри Роғун чӣ, аз баҳри Тоҷикистон мегузаранд, шояд вагонҳои сўзишвориро низ иҷозат диҳад. Интизор бошед, чанд рўз пас ин вагонҳо ҳам меоянд, аммо «куни сўхта мемонад».

Садҳо нафарро сел ба коми худ кашид, аммо то ҳол мақомоти дахлдор ин рақамро пинҳон медоранд. Мувофиқи омори аввалин дар Кўлоб 7 нафар фавтидаанду 40 каси дигар бедараканд. Ба гумони ин сарчашмаҳо шояд сел ин 4 нафарро дар куҷое пинҳон кардааст ва рўзе зиндаву саломат бармегардонад? Ин бедаракон ҳам қурбони саҳлангориву бешарафии масъулин шуданд, онҳоро на офат, балки бепарвоии ҳамонҳое кушт, ки сарвивақт обгузарро поккорӣ накарданд. Ақли солим бар он аст, ки пеши роҳи офатро гирифтан кори ношуданист, бахусус агар он дар торикии шаб, вақти хоб ояд, аммо агар пеш аз боронгариҳо сою обгузару наҳрҳо тоза мешуданду соҳили дарёҳо мустаҳкам мешуд, хатари офат камтар ва ин қадар қурбонӣ дар пай намешуд.

Дар ягон минтақаи дигари Тоҷикистон низ мардум аз хатари ин офат эмин нестанд. Худо накунаду дар дилхоҳ мавзеъ боронгарии шадид шавад, хавфи аз соҳил баромадани обу лой ҳаст, зеро ҳама сойю наҳру дарёҳои Тоҷикистон аҳволеро доранд, ки Тебалайю Ёхсуву Сурхоб доштанд.

Мутаассиф аз онам, ки ҳеҷ кас аз хурд то Калон аз ин ҳодисаҳо панд намегиранд, ҳатто шояд аллакай фаромўш ҳам карда бошанд, ки дар Кўлоб сел омаду ҷони одамонро бурд. Ин одамон пораи гўште набуданд, ки гурба бурда бошаду аз набуданашон ғамгин нашавем. Аммо маро ҳолате фаро гирифтааст, ки наметавонам шарҳ диҳам. Чӣ гуна метавонем ба ин воқеаи мудҳиш бетараф бошем? Ҳатто барои хотири қурбониён рўзи мотам чӣ, соати мотам эълон накарданд, ҳарчанд ин раҳматиҳо ба мотами мо барин ҳамватанони беномус дигар эҳтиёҷ надоранд.

Бобои Валӣ

Ман Шуморо интизор будам, интизории ман тўл накашид ва инак, Шумо меҳмони ман ҳастед.
Дӯст ояд гарм дар оғӯш гир,
Расми хуби тоҷиконро гум макун!
Шояд Шумо худро дар меҳмонии ману андешаҳоям нороҳат ҳис кунед, аммо ман ҳар чї ҳастам, ҳаминам, маро ҳамин тавре, ки ҳастам, қабул кунед. Он гоҳ Шумо дўсти ҳақиқиед, вагарна бароятон љои беҳтарин www.odnoklasniki.ru аст.
Баъзан ман барои дӯстонам мегӯям, ки муҳим он нест, ки ман чӣ мегӯям, балки муҳим он аст, ки ман чӣ мекунам. Ҳамин навиштаҳои ман гуфтан нест, балки амал аст, ҳамин бунёди хонаи интернетӣ шаҳодати амал аст.
Ба ҳеч (аслан ин калима бо «ч» навишта мешавад) “марҳамат” нагуфтанҳои ман аҳамият надиҳеду “қадам” ранҷа кунед.
Равоқи манзари чашми ман ошёнаи туст,
Карам намову фуруд о, ки хона хонаи туст!
Шўҳрат ________________________________________________________________